Hypatia : Katledilen Dâhi

hypatia

Hypatia, MS 360-370’li yıllarda doğmuş ve MS 415 yılında dönemin gerici zihniyetli insanları yüzünden katledilmiş matematikçi, filozof, astronom, kısacası bir bilim insanı, bir dâhi. Tam adı İskenderiyeli Hypatia’dır.

Doğayı mantık, matematik ve bilim ile açıklamaya çalışan Hypatia, ünlü matematikçi ve astronom İskenderiyeli Theon ‘un kızıdır. Annesi ile alakalı günümüze ulaşan herhangi bir bilgi mevcut değildir.

Yaşadığı Dönemde Şartlar

Hypatia, İskenderiye’de doğmuştur. İskenderiye günümüzde Mısır’a bağlı olup o dönemde Roma’nın bir şehri idi. İskenderiye isminden de anlaşılacağı üzere Büyük İskender tarafından MÖ 332 yılında kurulmuş bir şehir olup eski çağlarda Osmanlı, Roma ve Antik Yunan’ın da en değerli şehirlerinden biridir.

Hypatia, Roma Devleti’nin yavaş yavaş çökmeye başladığı, karmaşık bir dönemde dünyaya gelmiştir. Toplumun genel olarak eğitim seviyesi düşüktü. Doğayı; mantık, bilim, matematik ve deney ile açıklamaya çalışan Hypatia dönemine ışık tutan bir bilim insanı olmuştur.

İskenderiye bahsi açılmışken hemen hemen hepimizin bildiği ünlü matematikçi Euclid (Öklid) ‘i de anmak isterim. Zira kendisi de İskenderiyeli’dir.

İskenderiye, Hypatia’nın yaşadığı dönemde müthiş zenginlikte müze ve kütüphaneye sahipti. Kendisinin gelişiminde bu etkenlerin de faydası olmuştur.

Eğitim Hayatı

İlk eğitimini babası Theon’dan almıştır. Theon, kızı Hypatia’ya sanat, edebiyat, felsefe, din, astronomi ve matematik gibi dersleri bizzat öğretmiştir.

Hypatia öğrenmeye, keşfetmeye doymayan bir yapıya sahipti. Eğitim için uzun bir seyahate çıktı. Roma ve Atina’da bir süre eğitim almıştır. Eğitimini tamamladıktan sonra 400 yılına doğru İskenderiye’ye geri dönmüştür. Meşhur İskenderiye Kütüphanesi’ndeki Platon Okulu’nda dersler vermiştir.

Platon Okulu’nda sahip olduğu tüm bilgileri öğrencilerine kaygısız, korkusuz bir biçimde yılmadan anlatmıştır. Öğrencilerini yetiştirirken aynı zamanda dönemin bilim, din ve siyaset insanları ile de görüşmeler yapmıştır.

Çalışmaları

Çalışmalarına geçmeden önce; Hypatia ve babası Theon olmasaydı muhtemelen Batlamyus, Euclid ve diğer Yunanlı matematikçilerin eserleri günümüze ulaşmayacaktı. Önceki bilim insanlarının eserlerini düzenleyip yorumladılar.

Çalışmalarını sıralayacak olursak;

  • Aritmetik üzerine 13 ciltlik bir yorum
  • Ptolemy’nin Algamest’i üzerine bir düzenleme
  • Theonun yazdığı Öklid’in Elementleri üzerine bir düzenleme
  • Astronominin Kanunları (The Astronomical Canon) adlı kitabı
  • Apollonius’un Konikler’i üzerine bir düzenleme

Hypatia gök cisimlerinin sınıflandırılmasında, sıvıların yoğunluk derecelerinin belirlenmesinde, hidrometrenin icadında bilime katkılarda bulunmuştur.

Ölümü

İskenderiye Valisi Orestes ile Hypatia’nın arası oldukça iyiydi. Sık sık görüşmeler gerçekleştirirlermiş. Bu görüşmelerden rahatsız olan İskenderiye piskoposu ( fetva vermeye yetkisi bulunan üst kademeden Hristiyan din adamı) Hypatia’yı “dinsizlik” ve “şeytanlık”la suçlamıştır.

Hypatia’nın ölümü hakkında bugün en güvenilir kaynak, bir Hristiyan olan Socrates Scholasticus, Historia Ecclesiastica adlı kitabında şöyle bahseder:

“…Hypatia’nın sık sık Vali Orestus ile görüşmesi Hristiyanların hoşuna gitmiyordu. Hypatia’nın, Vali Orestus ile Piskopos Cyril’in uzlaşmasını engellemeye çalıştığı düşünülüyordu. Böyle düşünen bir grup bağnaz, Peter adındaki çete liderleri ile birlikte Hypatia’nın evinin önünde pusuya yattılar ve onu beklemeye başladılar. Hypatia eve geldiğinde ise onu kaçırıp Caesareum adındaki bir kiliseye götürdükten sonra tamamen soydular. Ardından onu taşlayarak öldürdüler. Daha sonra Hypatia’nın parçalanmış bedenini alıp Cinaron adındaki bir yerde yaktılar.

Ölümü üzerinden yaklaşık 1600 sene geçmiş. Halen günümüz dünyasında kadının yeri tartışılıyor. 1600 senede bu kadar az yol kat etmiş olmak mı üzücü; yoksa “Hiçbir başarı cezasız kalmaz.” cümlesinin yine haklı çıkmış olması mı?

Görecek güzel günlerimiz olması dileğiyle…

Dipnot: 2009 yapımı olan Agora isimli ve IMDB puanı 7,2 olan filmde Hypatia’nın hayatı anlatılmaktadır.

Kaynakça:

  • Dikmen,Fatih – Sevde,Zeynep, Kafası Değişikler Atlası, Taze Kitap
  • vikipedi
  • Topdemir, Hüseyin Gazi, Orta Çağ Uygarlıklarında Tarih ve Bilim

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir